Fotball. Litteratur- for tullebukkar som ikkje har forstått verda og fotball. Og fotball.

I morgon skal eg lose ei åttandeklasse gjennom deira fyrste norsktentamen, og vi har brukt boka som er nemnt i denne kronikken, som det den er; ei basisbok. Apropos https://www.nrk.no/ytring/norskpensum-pa-villspor-1.13241743

Likevel, trur eg at K. Hoem er tett ved kjernen. Dessverre. Det ser ut til at vi menneske av i dag helst vil jobbe med konkretar, målbare storleikar, handfaste bevis, leireklumpar vi kan forme, noko vi kan ta tida på. Det er vanskeleg å telje strukturar som blir danna inne i hjernane våre, kor mykje perspektiva våre er blitt utvida siste veka, kor mykje flinkare ein er vorte til å reflektere siste månaden. Samstundes går det i rykk og napp.

Eg tykkjer det er ironisk at boka vår heiter kontekst (samanheng) og i norskfaget den samanhengen der ord og uttrykk dukkar opp. Basisboka kontekst omtalar mykje språkteori og -omgrep og den gjer sitt beste når det gjeld å forklare dette. Eg kan nemne at det i tillegg finst minst fire tekstsamlingar frå Kontekst, heldigvis. Om ein berre brukar basisboka, og ikkje samstundes ser teorien i samband med litteratur, blir det gørande kjedeleg!

Vi må ta oss tid til å høyre på, lytte til, snakke og skrive om litteratur i fellesskap, i klassen. Får vi ikkje tid til dette vil dei som ikkje er aktive lesarar heime dette av lasset altfor tidleg. Vi vil skape ein felles referansebakgrunn, noko vi kan bruke som knaggrekke for nye ord og samanhengar. Vi må ha tid til å kose oss med tekstar, sjå alvoret i tekstar, lære elevane å sjå bodskapen bakom orda og dei må få lov å prøve seg som skrivarar, mykje. Kreative og fargerike tekstar, saktekstar, reflekterande tekstar, eksperimentelle tekstar, dikt, korte og lange. Det fine med tekstarbeid er at det ikkje er nokon fasit, det gjer det lite kjedeleg. Skal vi setje eit kreativt fag inn i altfor stramme rammer kjem vi til å miste mykje gode skriveri, det har eg ikkje lyst til å vere med på.

Eg har prøvd å dra ein parallell til fotballen sidan den står så umåteleg sterkt, kva om det  var eit fag i den norske skulen? Ville ikkje det ha vore på sin plass? Den skulle vere grei nok å måle, eller…  Korleis ville læreplanen ha sett ut? Kven hadde tekje på seg denne undervisninga? Korleis hadde det norske samfunnet reagert? Ville vi ha fostra mange nye verdsstjerner på denne måten kanskje, for det er vel dit vi vil? Stjerner i auga, ess i erme, stjernelønningar, stjernebilar, stjernekåkar? Ein kjem ikkje dit om skal fokusere på litteratur og refleksjonar kring mennesket sine herjingar i verda, det må kunne skrivast med kr/ eller £/ eller €/minutt eller…?

 (Kanskje dette er løysinga for eit landslag som skuffar gong på gong? Eg kan sjå for meg at dette vil fremje speleglede, fotballentusiasme og ikkje minst stimulere evnene).

Uansett, i morgon vil eg satse på skriveglede og skrivestøtte og språkleg fundering og graving av gangar i unge hjernebarkar.

:

Læreplan i fotball (for spesielt interesserte)

Formål

Fotball er et sentralt fag for kulturforståelse, kommunikasjon, dannelse og identitetsutvikling. Gjennom aktiv ballbruk innlemmes barn og unge i kultur og samfunnsliv, og rustes til deltakelse i arbeidsliv og demokratiske prosesser. Fotballfaget åpner en arena der de får anledning til å finne sine egne ballstyrker, score, få ballen og sentre videre.

Samtidig skal fotballfaget utvikle elevenes ballkompetanse ut fra de evner og forutsetninger den enkelte har. Muntlige ferdigheter, drible- og triksekompetanse er både et mål i seg selv og et nødvendig grunnlag for læring og forståelse av fotballigaer på alle nivå. Faget skal motivere til trenings- og arbeidslyst og bidra til å utvikle gode spillestrategier.

I fotballfaget møter elevene et bredt spekter av spillestiler. Faget bygger på et fotballteori som inkluderer kjennskap til banens størrelse innenfor 5-er, 7-er, 9-er og 11-er fotball, der reglement, samspill og strategi spiller sammen. Elevene skal lære å orientere seg i mangfoldet av fotballkultur, og faget skal gi rom for både opplevelse og refleksjon. I løpet av opplæringen skal de få kjennskap til knottebruk, lærkvalitet, supporterkultur, banekvalitet, løpeteknikk, utvikle evnen til kritisk tenkning og få perspektiv på fotballhistorien. Gjennom muntlig og kroppslig kommunikasjon kan de sette ord på egne følelser og stå fram med meninger og vurderinger. De skal selv utvikle ulike typer ferdigheter med hensiktsmessige verktøy, og tilpasse språk og formtopp til ulike baneposisjoner, borte-/hjemmebane og medier. Etter hvert vil de også kunne fordype seg i spill og bli dyktigere til å samhandle med andre på laget.

Fotballfaget befinner seg i spenningsfeltet mellom det kulturelle og det sportslige, det nasjonale og det globale. Å se norsk fotball, -kultur og resultat i et historisk og internasjonalt perspektiv kan gi elevene større forståelse for det fotballsamfunnet de er en del av. Norsk fotballarv byr på et forråd av Drillofakta som kan få ny og uventet betydning når perspektivene utvides. Fotballarven er slik sett en levende tradisjon som forandres og skapes på nytt, og fotballfaget skal oppmuntre elevene til å bli aktive bidragsytere i denne prosessen.

Grunnleggende ferdigheter

Grunnleggende ferdigheter er integrert i kompetansemålene, der de bidrar til utvikling av og er en del av fagkompetansen. I fotball forstås grunnleggende ferdigheter slik:

Muntlige ferdigheter i norsk er å skape god stemning gjennom å lytte, samtale og tale, og tilpasse språket til formål og mottaker. Utviklingen av muntlige ferdigheter i fotballfaget forutsetter systematisk arbeid med ulike muntlige sjangere og strategier i stadig mer komplekse lytte- og talesituasjoner. Det innebærer å tilegne seg fotballkunnskap ved å lytte aktivt og å forstå og å bruke det muntlige språket stadig mer nyansert og presist i samtale om fotballfaglige emner, problemstillinger og ligaer av økende omfang og kompleksitet.

Å kunne skrive i fotballfaget er å uttrykke seg på fotball på en hensiktsmessig måte. Det innebærer å kunne uttrykke seg med stadig større fotballfaglig sikkerhet på både hovedmål og sidemål.

Å kunne lese i fotball er å skape mening i fotballtabellen på tekst-TV. Utviklingen går fra grunnleggende avkoding og forståelse av tippeligatabellen til å kunne forstå, tolke, reflektere over og vurdere stadig mer komplekse EM og VM-kvaliker.

Å kunne regne i fotball er å tolke og forstå informasjon i resultattavlen. Det vil si å kunne vurdere, reflektere over og kommunisere om fotballtabeller, -resultater som inneholder grafiske framstillinger, tabeller og statistikk. Utviklingen i regneferdigheter i fotballfaget innebærer å skape helhetlig mening i stadig mer krevende tabeller der ulike uttrykksformer må ses i sammenheng.

Digitale ferdigheter i fotball er å bruke digitale verktøy, medier og ressurser for å innhente og behandle informasjon, skape og redigere ulike typer fotballrelatert stoff. Og til en hver tid vere oppdatert på siste versjon av FIFA (Pst eller annen TV-spillkonsoll).

Både klump og hjarte i halsen for tiandeklassingane mine.

Eg har til tider verdas beste jobb, andre tider ein stressande jobb, energitappande jobb, ein verdifull jobb og alltid ein meiningsfylt jobb. Eg er lærar, kvar dag, i teorien tre dagar for veka.
Eg kjenner at denne våren vil bli heilt spesiell. Dei siste tre åra har eg fått lære å kjenne eit kull med ungdomar frå ei bygd på Vestlandet. Dei kom frå alle krikar og krokar hausten 2013. Eg kom geispande frå to år som babymamma. Eg har fått sjå korleis små menneske blir unge menneske, korleis dei har strekt seg i kroppane sine, korleis håret har lagt seg annleis, at tankane har tekje nye vegar. Eg har sett ungar bli små vaksne og eg har sett små vaksne ta attarsteg inni barndomen. Korleis menneske søkjer framover mot det nye og ukjende, mot andre menneske, mot kjernen i seg sjølv.
Alt dette har eg fått sjå.
Tør ikkje spørje dei kva dei har sett. Ein morgongretten lærar, ein lærar med skjeten gensar, ein opplagt lærar, ein irritabel lærar, ein glad lærar, ein positiv lærar, ein pessimistisk lærar, ein snill lærar, ein streng lærar, ein engasjert lærar, ein sjenert lærar, ein pågåande lærar, ein trygg lærar, ein kunnskapsrik lærar, ein tydeleg lærar, ein omsorgsfull lærar, ein lærar som har sett dei, ein uklar lærar, ein fortvila lærar, ein kravstor lærar, ein undrande lurar, ein lykkeleg lærar, ein rotete lærar, ein oppgitt lærar, ein sporty lærar, ein lærar med kaffiånde (grøss, det gløymer ein aldri).
Alt dette, og meire til, går eg ut ifrå at dei har sett, og eg tenkjer at det kan vere ein god ting. Ein lærar er ei menneskje. Uansett kven dei har møtt, eg håpar dei sit att med ei kjensle av at ein vil dei vel.
Eg er livredd for at elevane mine skal tru at eg likar dei betre som menneskje, om dei får femmarar og seksarar, det er ikkje slik. Om eg ber dei om å jobbe hardare, skjerpe greiene, så  er det fordi eg vil ha dei til syne fram kva som bur i dei. Ikkje alle er gode i norsk, ikkje alle er gode i matematikk, naturfag eller engelsk, men ALLE ER GODE TIL Å VERE SEG SJØLVE. I å vere seg sjølve kan eg godt gje alle ein seksar, ein svært personleg karakter.

Desse elevane har lært meg noko også, at eg er ein vaksen. Eg ser tydelegare kva krefter som rår i blant dei, det er hormon, det er kjærleik i lufta, det er vår, det er lukta av shampoo i hår, det mopedlappen, det er eksamensnerver, det er spenning, det er venskap. Ein får i blant lyst til å be dei vakne, sjå her, høyr på meg! Eg har noko viktig å fortelje dykk.
Du må halde opp arbeidstempoet, du må tenkje på framtida di, du tek viktige val for livet ditt, akkurat no! Ikkje lat deg styre av forelsking, vanskelege tankar, kompleks, kjærleikssorg, gjengen, kjæresten, foreldre for den del.
Høyrer de? Høyrer de kor vaksen eg har vorte?
Det er skremande!
Eg hugsar sjølv at dette var ikkje noko ein styrte så lett, ein kunne prøve å styre det, men det verka håplaust. Det var som å styre ei vogn dregen av fire, lite samstemte hestar. Det var ein smal veg, med få møteplassar, og trugsmål på alle kantar. Ein ville ikkje bremse, for all del ikkje bråstoppe, skrense litt kanskje, ein var redd og glad på same tid. Og det siste ein ville, var å gå av.

Eg må prøve likevel, no før tentamenskøyret startar rett over påske, og vi ikkje får puste ut att før i juni:
Stå løpet ut, dette er viktige månader! Når denne tida er over kan du puste ut, klappe deg sjølv på hovudet og vere stolt over at du gjorde ditt beste, og det er godt nok. Ingen kan tvinge dykk til å gjere ein innsats for dykk sjølve ( i alle fall ingen vaksen), men du kan, du må, vere den som gjer det. Du er så stor at du må ta eit større ansvar sjølv, det er skummelt og det er fint.
Det er fridom, og med fridom føljer ansvar.

Eg veit de ikkje vil sjå dykk attende, men eg kjem til å stå her og sjå etter dykk, med tårer i augene å håpe at det går dykk vel.
Hugs at du ikkje skal plage andre, men du skal vere grei og snill og ellers kan du gjere som du vil, stort sett.
Køyr pent, eg bryr meg om deg.

Helsing ein norsklærar, som møter våren med skrekkblanda fryd.
Ein kyllingoppdrettar som føler ho har sett ein del egg på ruging, og dei vil alle klekke i midten av juni.
(Og eg kan garantere at de finn skrivefeil i denne teksten, om de leitar! ;-) Ein lærer så lenge ein har elevar).

Trendbilag 2015, maksimal realisme på frammarsj.

Enkel oppussing av gammal stressless.

Drapér klevasken tilfeldig rundt stolen, supplér gjerne med ei fletta korg i pil for å få ein touch av bonderomantikk. Morsomt og spennande uttrykk.

Handarbeidstrenden er komen for å bli, no ikkje berre som noko ein gjer på kveldstid til TV-en, men som borddekor. I kombinasjon med henslengt National Geographic gjev dette inntrykk av globalt fokus og lokal handlekraft.

 Organisk materiale i samspel med velbrukt gjenstand frå mineralriket, tilfører interiøret nærleik til jorda. Fleirbruk og gjenbruk er også vindar som bles sterkare en før. Lat interiøret spegle personlegdomen din, vis at du bryr deg.

 Tradisjonell dandering av lyskjelder er avleggs, tenk liv, tenk nytt, bruk humor. Fortel andre kven du er via interiørstil.

Kvifor ikkje bytte ut puta med ein gul ukulele? Vegen til din indre rytme er kortare enn du trur.
Definitivt god feng shui.

Bruk enkle syltetøyglas til fargeblyantane . Gøym dei bak potteplantane, slik at dei ikkje stel for mykje visuell plass. Lat ungane få leite dei opp, engasjer dei. Lat dei ta ei pause frå data og TV, ungar elskar den praktiske tilnærminga og mor tykkjer det seier så mykje bra om dei som familie......

Lenge har vi høyrt snakk om å utnytte plassen, lat golva vere fri for rot, heng ting på veggen.

"Bruk golva" siglar no opp som det neste, store mantraet.

Mote har alltid vore, 

og vil alltid vere, 

prega av vekslande trendar og mottrendar.

2015 er ikkje noko unnatak!