Eg har verdas viktigaste jobb, i alle fall ganske nesten.
Eg har eit stort ansvar, men eg er usikker på om eg alltid er så påkopla at eg ser kva eg sjølv driv på med. Viser eg respekt for alle elevane mine og mi eiga historie, mitt eige land og det at vi treng folk som tør å ta i eit tak? Gjer eg mitt for at alle skal bli sett? Gjer eg mitt for å heve statusen til yrkesfaga her til lands? Gjer eg mitt for at alle skal føle at skulen er ein plass der dei høyrer til?
Noreg
er eit langstrakt land, og vi brukar mange av avkrokane som levestad. Sentrum
blir ofte ein miniby, og minibyar likar å være meir som storebrorbyane, vi
snakkar sentralt, effektivt, sosialt, tilgjengelig. Du skal ikkje langt vekk
frå sentrum før du er meir «på landet» enn du var attmed samvirkelaget (som no
er Kiwi eller Rema 1000 eller Coop eller Bunnpris).
Da eg tok til på
sentrumsskulen som låg 8 km vekk frå heime, var eg knappe 10 år. Eg har sagt
det mange gongar, verda mi vart utvida da eg tok til fjerde klasse, det var
annleis, meir fart, meir som skjedde, spennande. Like fullt, det var godt å
kome heim. Eg pusta lettare i skikkeleg grisgrendte strøk, slik er det berre med
mi sjel. Da eg møtte desse jamnaldringane i sentrum følte eg at sosialiseringa
gjekk slik nokonlunde, eg likte folk, merka eg. Likevel, det var små ting som
fekk meg til å undrast, undrast lenge, langt inn i vaksenlivet faktisk. Eg vart
kalla «bonde i byen», det var ikkje vondt meint og eg tok det ikkje så altfor
ille opp, men det skulle seie noko om at eg ikkje kjende til alle dei sosiale
reglane for det urbane bygdelivet til dei andre tiåringane. I ettertid har eg ledd
mykje av dette, kor historielause vi var, og er. Etter kvart har eg budd i
større og mindre byar, i norsk målestokk, og sett bittelitt av den store verda
utanfor. Og det er ikkje akkurat slik at eg i dag ser på bygda øvst oppi dalen
som den heilt store metropolen, med «urban danning» heilt ned i barneskulen, om
det er noko som heiter det.
Heilt utan at eg var klar over det, vart
det planta ein tanke inni meg den tida, ein tanke om at det eg kom i frå var
noko gamaldags og avleggs, difor freista eg heller å legge meg på lik linje med
dei hine. Eg vart med i handball og i fotball og eg prøvde ein sjeldan gong å
få med meg sykkelen heilt ned til sentrum, for å øve opp urbaniteten min. Det
var eit mislykka forsøk på å tilpasse seg sentrumsliv, det har eg forstått no
seinare. Det var meir som noko eg smakte på, og som eg også likte slik passe,
og det var i det minste sosialt, trass slapp kastearm og subbande vingspel.
Fordelen var at om lærareren skulle spørje oss kva vi dreiv med på fritida, kva
var det vi likte å drive med, ja da var det eventyrleg enkelt å svare handball
eller fotball eller ski eller 4H(som i mine kretser var innanfor). Ikkje fleire
oppfølgingsspørsmål, berre erkjennande nikking. "Organisert aktivitet. Det er så
bra, da har alle eitkvart, sin plass, ein stad å vere, gjerne idrett, sunt".
I dag er eg sjølv lærar, eg stiller sjølv slike
spørsmål utover klasserommet. Eg er effektiv, eg vil ha respons, og eg får det,
av nokre, to handballspelarar, tre fotballspelarar, nokre unge skiskyttere, ein
speidar og nokre cross-køyrarar, cheer-leadere og musikantar.
-"Så bra, seier eg. Flotte aktivitetar. Da har
de noko å drive med, ei interesse, noko å samle overskot i frå. Det er supert!" Det er kjekt å bli sett av ein lærar og av dei andre, det er godt å få bekrefta
at det ein driv med på fritida har ein verdi og at andre ser det og tek det
fram i lyset.
Det
var berre det, at i dette klasserommet sat det kanskje ti-tolv fleire menneske
som berre høyrde etter, dei sa kanskje ikkje noko. Kanskje ante eg at dei også
var med på organisert ballkasting eller-sparking, eg tenkte at dei kanskje
ikkje hadde lyst til å seie noko høgt og eg ville ikkje presse dei. Så eg lot
det bli med det.
Lærarhjernen jobbar heldigvis utanfor klasserommet
også, for det var ei skurring her ein stad, det var noko som ikkje
var heilt godt, eitkvart eg ikkje kunne setje fingeren på. Hadde eg gjort
jobben min i denne situasjonen? Hadde eg sett alle? Hadde eg vist respekt for alle
sine liv der inne? Hadde dette vore ei inkuderande samtale? Eg ville gjerne tru
på det, men eg fekk det ikkje til.
Etter kvart demra det for meg, eg hadde hatt
handball og fotball som lita, og det snakka eg høgt om, men eg hadde også andre
interesser, interesser som kanskje gav meg meir som person og som har hatt meir
å bety for mitt vaksne liv. Dei var ikkje-organiserte og dei var meir
heimebaserte og lokale og ikkje så fram i dagen og ikkje nok verdsette til at
eg snakka om dei som viktige. Eg heldt dei for meg sjølv, og det var eigentleg
ingenting i vegen med det, for dei var mine og dei gav meg noko, aktivitetar
som gjorde meg litt tryggare i meg sjølv, åleine. Eg kjende heller ikkje eit
behov for at læraren skulle dra dette ut av meg i klasserommet, eg kjende meg
ikkje forbigått, eg berre sette det ikkje i kategorien «ting vi driv med på
fritida og snakkar høgt om». Eg sådde, eg gjekk i sauefjøsen, eg hadde kanin og
eg sykla, eg gjekk i bekken og i skogen, eg samla blomstrar, eg drøymde meg
vekk.
Tjuefem år seinare står eg altså sjølv i
eit klasserom, framfor ein haug med elevar, og lurar på kva dei driv med, og eg
fiskar fram alt dei har i den nemnde kategorien. Og så spør eg meg sjølv; gjer
eg jobben min no? Ser eg alle? Viser eg respekt for liva deira og interessene
deira? Driv eg med relasjonsbygging på høgt plan no? Og svaret eg gav meg sjølv
er, eit rungande:
-NEI!!
- -Skjerp deg Rutta!
For kva skulle eg ha gjort, eg som skal ha
eit godt utvikla elevsyn, bygge relasjonar for å støtte opp om læringa deira, vise
elevane respekt ved å sjå dei som den dei er, kvar for seg? Jau, eg må drive
research, i meg sjølv og i dei. Ikkje slik å forstå at eg måtte hale ut av den
einskilde kva dei driv med på kveldstid, men eg kunne ha nemnt andre ting enn
dei mest opplagde. Eg kunne sagt at somme likar å gå i fjøsen, at andre likte å
spele dataspel, lese bøker, skru traktor, køyre lastebil med onkel, sprøyte
møkk, sjekke fuglekasser og leite etter dyrespor, lage film, mekke på
løypemaskin, samle insekt, dyrke fram planter, mjølke ku, hjelpe til i lamminga (som eg gjorde), forhausting, høyre musikk, danse i leikarring, landbruk, snekre,
reparere ting, vere med på jakt, motorsyklar, måle, hjelpe til, bilkøyring, skikkeleg
arbeid, fisking, spele kort, lage mat, gå
ærend for besta, køyre skuter,
mopedskruving.
Eg kunne ha nemnt det i det minste, kunne tekje det fram i lyset
og fortalt at det var noko bra. Da kunne eg kanskje ha kopla fleire på det eg
driv med i klasserommet, om dei berre skjønte at eg også tenkte på dei, at skulen
også tenkte på dei, utan at dei sjølve måtte fronte det. Eg kunne hjelpe dei å
heve verdien på interessene deira, eg ville ha vist at dette var noko samfunnet
såg og sette pris på. At skulen var for alle. At skulen ville utdanne alle.
Det hadde vore å vise alle respekt.
Å vise respekt er å vise at du ser nokon.
Nesten ferdigtenkt….for denne gong.